Hukuk Sözlüğü

Dosyanızda karşınıza çıkan terimlerin ne anlama geldiğini, kısa ve net biçimde açıklıyoruz.

Kısaca

Bu sözlük; aile, ceza, icra, miras, sigorta ve gayrimenkul hukukunda en sık karşılaşılan terimlerin kısa tanımlarını içerir. Her tanım ilgili kanun maddesine atıfla yazılmıştır ve tek başına anlaşılabilir. Tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz.

A

Adli kontrol: Tutuklama yerine uygulanan, şüpheli veya sanığın serbest kalmasını sağlayan ancak belirli yükümlülükler getiren koruma tedbiridir. Yurt dışına çıkış yasağı, belirli aralıklarla karakola imza verme, konutu terk etmeme ve güvence bedeli yatırma en sık uygulanan biçimleridir.
Aile konutu şerhi: Eşlerin birlikte yaşadığı konutun tapu kaydına konulan ve malik eşin diğerinin rızası olmadan konutu satmasını, ipotek etmesini veya kira sözleşmesini feshetmesini engelleyen şerhtir. Şerh, tapu müdürlüğüne başvuruyla veya mahkeme kararıyla konulabilir.
Anlaşmalı boşanma: Eşlerin boşanma ve boşanmanın tüm sonuçları üzerinde anlaştığı boşanma türüdür. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların birlikte dava açması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek protokolü onaylaması gerekir (TMK m. 166/3).

D

Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm nedeniyle, ölenin desteğinden fiilen yoksun kalan kişilere ödenen tazminattır. Talep hakkı yasal mirasçılıkla sınırlı değildir; ölenin fiilen baktığı kişiler de isteyebilir. Tutar, ölenin geliri, kalan yaşam süresi ve destek payları esas alınarak aktüeryal yöntemle hesaplanır.

E

Edinilmiş mallara katılma rejimi: 1 Ocak 2002'den sonra yapılan evliliklerde geçerli olan yasal mal rejimidir. Evlilik içinde edinilen mallar kural olarak yarı yarıya paylaşılır; miras ve bağış yoluyla gelenler ile evlilik öncesi mallar kişisel mal sayılır. Paylaşım, boşanma kesinleştikten sonra açılan ayrı bir tasfiye davasıyla yapılır.

H

Haciz: Kesinleşmiş bir icra takibinde, alacağın karşılanması amacıyla borçlunun malvarlığına icra dairesince el konulmasıdır. Borçlu ve ailesinin yaşamı için zorunlu ev eşyaları ile maaşın dörtte üçü haczedilemez (İİK m. 82-83). Haczedilmezlik iddiası yedi gün içinde icra mahkemesine bildirilmelidir.

İ

İhtiyati tedbir: Dava sonuçlanana kadar hakkın elde edilmesinin imkânsızlaşmasını önlemek için mahkemeden istenen geçici korumadır. Taşınmaz davalarında tapu kaydına tedbir şerhi konulması en sık örneğidir; şerh olmadan yapılan devirler iyiniyetli üçüncü kişi lehine sonuç doğurabilir.
İlamsız icra: Alacaklının elinde mahkeme kararı bulunmadan başlatabildiği icra takibidir. Yalnızca para ve teminat alacakları için kullanılır. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse takip kendiliğinden durur (İİK m. 62); alacaklının mahkemeye başvurması gerekir.
İstihkak davası: Haczedilen malın borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiasıyla açılan davadır. Malın kimin zilyetliğinde bulunduğu, ispat yükünün hangi tarafta olduğunu belirler. Dava, haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde açılır.
İstinaf: İlk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesince hem maddi hem hukuki yönden yeniden incelenmesidir. Başvuru süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Süre kaçırıldığında karar kesinleşir; bu nedenle tebliğ tarihinin takibi kritik önemdedir.
İştirak nafakası: Velayeti kendisine bırakılmayan eşin, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katkı olarak ödediği nafakadır. Çocuk ergin olana kadar devam eder; eğitimi sürüyorsa bu süre uzayabilir. Talep edilmese bile hâkim tarafından resen hükmedilir.
İtirazın iptali davası: Borçlunun ödeme emrine itirazı üzerine duran takibin devamını sağlamak için alacaklının genel mahkemede açtığı davadır. İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m. 67). Uyuşmazlık esastan incelenir; itirazın haksızlığı anlaşılırsa icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.

M

Mirasın reddi: Mirasçının, mirası borçlarıyla birlikte kabul etmemek için sulh hukuk mahkemesine yaptığı beyandır. Yasal mirasçılar için süre, mirasçı olunduğunun öğrenilmesinden itibaren üç aydır (TMK m. 606). Süre içinde reddedilmezse miras, borçlarıyla birlikte kabul edilmiş sayılır.
Muris muvazaası(mirastan mal kaçırma): Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını görünürde satıp gerçekte bağışlamasıdır. Görünürdeki satış muvazaalı olduğu için, gizli bağış ise resmî şekil şartına uyulmadığı için geçersizdir. Mirasçılar, ölümden sonra süreye bağlı olmaksızın tapu iptali ve tescil davası açabilir.
Müdafi(ceza avukatı, savunma avukatı): Ceza soruşturması ve kovuşturmasında şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen avukattır. Şüphelinin ifade alınmadan önce müdafi ile görüşme hakkı vardır. Kanunda sayılan hâllerde müdafi bulundurulması zorunludur; talep hâlinde barodan ücretsiz müdafi görevlendirilir.

O

Ortaklığın giderilmesi(izale-i şuyu): Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir malın ortaklığına son verilmesi için açılan davadır. Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa herhangi biri bu davayı açabilir. Mahkeme, malın aynen bölünmesi mümkünse aynen taksime, değilse satış yoluyla paylaştırmaya karar verir.

Ö

Ödeme emri: İlamsız icra takibinde icra dairesinin borçluya gönderdiği, borcu ödemesi veya itiraz etmesi için süre tanıyan resmî belgedir. Genel haciz yolunda itiraz süresi yedi gün, kambiyo senetlerine özgü takipte beş gündür. Süre, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işler.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi: Bir kişinin, kendisine ölünceye kadar bakılması karşılığında malvarlığını veya belirli bir malını devretmeyi üstlendiği sözleşmedir. Resmî şekilde, miras sözleşmesi biçiminde yapılması zorunludur. Bakım borcunun yerine getirilmemesi hâlinde sözleşmenin feshi ve tapu iptali istenebilir.

R

Rücu: Zararı ödeyen kişinin, ödediği tutarı asıl sorumludan geri istemesidir. Sigortacı, zarar görene ödeme yaptıktan sonra kanunda veya poliçede öngörülen hâllerde sigortalıya ya da üçüncü kişiye rücu edebilir. Alkollü araç kullanımı ve ehliyetsizlik en sık rücu sebepleridir.

S

Saklı pay: Mirasbırakanın vasiyet veya bağışla ortadan kaldıramayacağı asgari miras payıdır. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için kanunda ayrı oranlar öngörülmüştür; örneğin altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır (TMK m. 506). İhlal edilmesi hâlinde tenkis davası açılabilir.
Sigorta Tahkim Komisyonu: Sigorta şirketleri ile sigortalılar arasındaki uyuşmazlıkların mahkemeye göre daha hızlı çözülmesi için kurulmuş tahkim mercidir. Başvuru için sigortacıya önce yazılı başvuru yapılmış olması ve şirketin komisyona üye olması gerekir. Belirli tutarların altındaki kararlar kesindir.

T

Takipsizlik kararı(kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, KYOK): Savcılığın, soruşturma sonunda kamu davası açmaya yeterli şüphe bulunmadığı gerekçesiyle verdiği karardır. Karara, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz kabul edilirse soruşturma yeniden açılır ve iddianame düzenlenmesi istenir.
Tenkis davası: Saklı payı ihlal edilen mirasçının, mirasbırakanın tasarruflarının saklı payı aşan kısmının indirilmesi için açtığı davadır. Saklı payın ihlal edildiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda ölüm tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571).

U

Uzlaştırma: Kanunda sayılan belirli suçlarda, şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan kurumdur. Uzlaşma gerçekleşirse kamu davası açılmaz; dava açılmışsa düşer. Uzlaşmanın lehe olup olmadığı, isnat edilen suç ve delil durumuna göre değerlendirilmelidir.

V

Vekâletname: Bir kişinin, kendi adına işlem yapması için avukata veya başka birine yetki verdiği noterde düzenlenen belgedir. Boşanma ve tanıma-tenfiz gibi işlemler için fotoğraflı olması zorunludur. Yurt dışındaki müvekkiller vekâletnameyi Türk konsolosluğundan çıkarabilir; her zaman azledilebilir.
Velayet: Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusundaki hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanmada velayetin kime verileceğinde tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır; çocuğun yaşı, alıştığı çevre, ebeveynlerin bakım imkânı ve idrak çağındaysa çocuğun görüşü değerlendirilir.
Veraset ilamı(mirasçılık belgesi): Mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösteren belgedir. Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Tapu, banka ve şirket işlemlerinde mirasçılığın ispatı için gerekir. Gerçek durumu yansıtmadığı iddia edilirse iptali için dava açılabilir.

Y

Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan bağlanan süresiz nafakadır (TMK m. 175). Miktarı tarafların ekonomik durumuna göre belirlenir; koşullar değişirse artırılması, azaltılması veya kaldırılması ayrı bir davayla istenebilir.
Yolsuz tescil: Tapu kütüğündeki bir kaydın geçerli bir hukuki sebebe dayanmaması veya sebebin sonradan geçersiz hâle gelmesidir (TMK m. 1024-1025). Hakkı zedelenen kişi, kaydın düzeltilmesi için tapu iptali ve tescil davası açabilir. Kayda güvenerek iyiniyetle mal edinen üçüncü kişinin kazanımı korunabilir.

Z

Zorunlu arabuluculuk: Belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olmasıdır. Ticari davalar, işçi-işveren ve tüketici uyuşmazlıkları ile kira ilişkisinden doğan bazı davalarda uygulanır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Aile hukukunda kural olarak zorunlu değildir.

Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirelim

Dosyanızı anlatın, hangi hukuki yolların açık olduğunu ve sürecin nasıl işleyeceğini net biçimde aktaralım.

Danışmanlık AlınWhatsApp'tan Yazın

0553 681 31 63Pazartesi – Cuma, 09.00 – 18.00