Anlaşmalı Boşanma Süreci: Adım Adım Rehber
Kısaca
Anlaşmalı boşanma, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte dava açması veya birinin davayı kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek protokolü onaylaması hâlinde mümkündür (TMK m. 166/3). Tüm hususlarda uzlaşma sağlanmışsa süreç çoğunlukla tek duruşmada, birkaç hafta içinde tamamlanır.
Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmanın kendisi ve sonuçları üzerinde tam olarak uzlaştığı hâllerde başvurulan yoldur. Çekişmeli boşanmaya göre çok daha hızlı sonuçlanır; ancak "hızlı" olması, üzerinde düşünülmeden imzalanabileceği anlamına gelmez. Protokolde eksik bırakılan bir madde, boşanmadan yıllar sonra yeni bir davanın konusu olabilir.
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi üç şart arar:
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yılını doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma mümkün değildir; bu durumda çekişmeli boşanma sebeplerinden birine dayanmak gerekir.
- Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı veya biri diğerinin davasını kabul etmelidir.
- Hâkim tarafları bizzat dinlemeli ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir.
Bu üçüncü şart uygulamada en çok gözden kaçan noktadır: anlaşmalı boşanmada taraflar duruşmaya bizzat katılmak zorundadır. Vekâletname vermiş olmanız duruşmaya katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Boşanma protokolünde neler yer almalıdır?
Protokol, boşanmanın tüm mali ve kişisel sonuçlarını kapsamalıdır. Hâkim, protokolü uygun bulmazsa değişiklik yapılmasını isteyebilir; taraflar bunu kabul etmezse dava çekişmeli hâle gelir.
Eksiksiz bir protokolde şunlar bulunur:
- Tarafların boşanma konusunda anlaştıklarına dair açık beyan
- Velayet ve çocukla kişisel ilişki (görüşme) düzeni: hangi günler, hangi saatler, tatiller ve özel günler dâhil
- İştirak nafakası: miktar, ödeme günü, artış oranı (genellikle TÜFE)
- Yoksulluk nafakası: talep edilip edilmediği; talep edilmiyorsa bundan feragat edildiğinin açıkça yazılması
- Maddi ve manevi tazminat taleplerinin durumu
- Mal rejimi: taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, şirket payları; paylaşımın nasıl yapılacağı veya karşılıklı feragat
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kime ait olacağı
- Kadının evlenmeden önceki soyadını kullanıp kullanmayacağı
Protokolde yer almayan bir talep, boşanmadan sonra ayrı bir dava konusu yapılabilir. Bu nedenle "sonra konuşuruz" denilerek boş bırakılan maddeler, anlaşmalı boşanmanın en sık görülen zayıf noktasıdır.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Dava dilekçesinin ve protokolün mahkemeye sunulmasının ardından duruşma günü verilir. Mahkemenin iş yüküne göre bu süre birkaç hafta ile iki ay arasında değişir. Duruşmada hâkim tarafları dinler ve protokolü uygun bulursa aynı duruşmada karar verir.
Kararın kesinleşmesi ise ayrı bir aşamadır:
| Aşama | Yaklaşık süre |
|---|---|
| Dava açılışından duruşmaya | 2 – 8 hafta |
| Duruşma ve karar | Aynı gün |
| Gerekçeli kararın yazılması | 1 – 4 hafta |
| İstinaf süresinin geçmesi / feragat | 2 hafta |
| Nüfusa işlenmesi | Birkaç gün |
Taraflar duruşmada istinaf hakkından feragat ederse kesinleşme belirgin biçimde hızlanır.
Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi?
Karar kesinleşene kadar taraflardan biri anlaşmadan dönebilir. Bu durumda hâkim anlaşmalı boşanma kararı veremez; dosya çekişmeli boşanma olarak görülmeye devam eder. Bu nedenle protokol imzalanmadan önce her maddenin sonuçlarının anlaşılmış olması gerekir.
Karar kesinleştikten sonra ise protokolün tümüyle iptali mümkün değildir. Yalnızca nafaka gibi sürekli edimler, koşulların değişmesi hâlinde açılacak yeni bir davayla artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir.
Yurt dışında yaşıyorsam ne yapmalıyım?
Türkiye'de dava açmak için Türkiye'de bulunmanız gerekmez; ancak anlaşmalı boşanmada duruşmaya bizzat katılma zorunluluğu devam eder. Uygulamada iki yol izlenir:
- Duruşma gününe göre kısa süreli bir seyahat planlanır.
- Yabancı bir mahkemeden alınmış boşanma kararı varsa, Türkiye'de tanıma ve tenfiz davası açılarak karar Türk hukuku bakımından geçerli hâle getirilir.
İkinci yolda vekâletname yeterlidir ve müvekkilin Türkiye'ye gelmesi gerekmez. Vekâletname, bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğundan fotoğraflı olarak düzenlenmelidir.
Sık yapılan üç hata
1. Nafakadan feragati yazmamak. Yoksulluk nafakası talep edilmiyorsa bunun protokolde açıkça belirtilmesi gerekir. Aksi hâlde ileride talep edilebilir.
2. Kişisel ilişkiyi muğlak bırakmak. "Baba çocuğu istediği zaman görebilir" gibi ifadeler icra edilebilir değildir. Gün, saat ve teslim yeri açıkça yazılmalıdır.
3. Mal rejimini atlamak. Protokolde mal rejimine hiç değinilmezse, boşanmadan sonra ayrı bir tasfiye davası açılabilir. Karşılıklı feragat isteniyorsa bu da açıkça yazılmalıdır.
Özet
Anlaşmalı boşanma, şartları taşıyan çiftler için en hızlı ve en az yıpratıcı yoldur. Belirleyici olan duruşma değil, duruşmaya götürülen protokoldür. Protokolün velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi başlıklarının tamamını kapsaması, boşanmadan sonra yeni bir uyuşmazlık doğmasını önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için avukatınıza danışmanız gerekir.